Əməli yaddaş (RAM) haqqında

Salam dostlar! Bu günki məqaləmizin mövzusu RAM-lar olacaq. Ancaq əsas mövzuya keçməzdən əvvəl yaddaş növlərinə qısa da olsa nəzər salaq.
Yaddaş növləri:

Yaddaş növü Verilənlərin saxlanılması Açıqlama
RAM Müvəqqəti  yaddaş Random Access Memory
CMOS Müvəqqəti  yaddaş Complementary Metal Oxide Semiconductor
ROM Daimi yaddaş Read Only Memory
PROM Daimi yaddaş Programmable ROM
EPROM Daimi yaddaş Erasable Programmable ROM
EEPROM Daimi yaddaş Electronically Erasable Programmable ROM
FLASH Daimi yaddaş

Cədvəldə yerləşdirdiyimiz digər yaddaş növləri haqqında gələcək məqalələrimizdə söhbət açaçağıq.

RAM – əməliyyat vaxtı istifadə olunan verilənlərin saxlandığı yaddaşdır (Əməli Yaddaş). Daimi yaddaş kimi istifadə oluna bilməz! Performans baxımından keyfiyyətli və kifayət həcmdə RAM-a sahib olmaq çox əhəmiyyətlidir!  RAM həcmləri MBGB-larla ölçülür. Bu linkdən TwinMOS firmasının istehsalı olan RAM növləri və həcmləri haqqında məlumat əldə edə bilərsiniz:  http://www.twinmos.com/news/product-news/63-twinmos-value-ram-series-mtec

RAM necə işləyir:

RAM bir “Excell” cədvəli kimi hazırlanmışdır. Yaddaş bölümləri adreslənərək adresə yazma və adresdən oxuma əməliyyatları həyata keçirir. İstifadə olunmayan proqram və verilənlər daimi yaddaşda (HDD-Sərt disk, USB yaddaş və s.)  saxlanılır. Tələb olunduğunda bu proqram və ya verilənlər RAM-a kopyalanır və işlənir!

CPU (Central Processing Unit – Mərkəzi Prosessor) RAM-a digər yaddaş növlərindən daha tez müraciət edə bilir, bunun üçün də proqramların və verilənlərin RAM-a kopyalanması ehtiyacı duyulur! Əgər işlədilən proqram RAM-dan böyükdürsə bu proqram RAM-a müəyyən zaman aralıqlarında hissə-hissə kopyalanır!

RAM-ların quruluşu:

Yaddaş çipləri kiçik bir PCB üzərində yerləşdirilir.  Bu PCB-lər istifadə sahələrinə görə müxtəlif ölçülərdə ola bilərlər.

RAM44

SPD (Serial Presence Detect): PCB üzərində yerləşən bu çip sistem BIOS-una RAM haqqında məlumat verər. RAM-ın dəstəklədiyi işləmə sürətləri, gecikmələr və digər xüsusiyyətlər burada profillər halında qeyd olunur. Bundan başqa istehsalçı, istehsal tarixi və seriya nömrəsi kimi məlumatları da bu çip özündə saxlayır.

Module key (yuva) RAM-ın anakarta sehf qoşulmamasını təmin edir. PIN-lər hər RAM növünə görə müxtəlif saylarda ola bilər.

DRAM: Dynamic Random Access Memory (Dinamik RAM)

Ən populyar yaddaş növüdür.

SRAM: Statik RAM

Daha yüksək sürət ilə, daha bahalı yaddaş növüdür. SRAM-ın periodik olaraq yenilənmə ehtiyacı olmadıgı halda, DRAM üçün periodiki yenilənmə vacibdir!

Bəzi RAM xüsusiyyətləri:

Access Time

“Access Time” prosessorun yaddaşdan məlumatı oxumaq üçün lazım olan minimum zamandır. Nanosaniyə ilə ifadə edilir.

Latency/Gecikmə

RAM-ın nə qədər yavaş ola biləcəyinin ölçüsüdür. Aşağı gecikməli RAM-lar yüksək gecikməli RAM-lardan daha sürətlidir, çünki prosessora daha tez cavab verə bilirlər. CL “Low Latency/Aşağı gecikmə” səviyyəsini ifadə edir.

RAM Paketləri:

SIMM – Single İnline Memory Module:  Tək sıralı yaddaş moduludur.

DIMM – Dual İnline Memory Module:  İki sıralı yaddaş moduludur. SDRAM-ların başlanğıcı DIMM modulu olmuşdur. Notebook-lar üçün So-DIMM (Small Outline DIMM) adlandırılan növləri istifadə olunur.

DIMM RAM çipləri PCB üzərində tək bir üzdə olarsa bu modul “Single Sided” olaraq adlanır. PCB-nin hər iki üzündə də RAM çipləri varsa bu DIMM modulu “Double Sided” RAM olaraq ifadə edilir. “Double Sided” RAM modulları digərlərinə nisbətən daha qalındır və bəzi anakartlarda digər slotlara da RAM yerləşdirilə bilməsinə mane ola bilər! Bəzi anakartlar “Double Sided” bir DIMM modulunu qəbul etməyə bilir. Anakartların hansı RAM modullarını dəstəklədiyi anakart kitablarında və rəsmi internet səhifələrində yazılmış olur!

RAM növləri:

RDRAM: Rambus DRAM

Rambus firması tərəfindən istehsal olunmuş RAM növüdür. SDRAM-lardan daha sürətlidir və bir zamanlar INTEL firması tərəfindən dəstəklənmişdir. Ancaq yüksək maliyyə və alternatif modellər səbəbiylə standartlaşmamışdır.

DDR: Double Data Rate

DDR SDRAM, SDRAM-ın transfer sürətini iki dəfə artırmışdır. 184 pin DIMM, 200 pin SO-DIMM və 172 pin Micro-DIMM paketləri istifadə olunur. Bu RAM-larla bərabər fərqli bir adlandırma da istifadə olunmuşdur (DDR400, 200 MHz saat tezliyi ilə işləyən 400 MHz DDR SDRAm-dır).

DDR SDRAM sürətləri:

DDR RAM-ların üç növ sürət adlandırılması vardır: Saat sürəti, DDR sürət adlandırılması və PC sürət adlandırılması.

Bu adlandırmalar arasındakı əlaqə isə aşağıdakı kimidir:

Saat sürəti x 2 = DDR sürət adlandırılması

DDR sürət adlandırılması x 8 = PC sürət adlandırılması.

Saat sürəti DDR sürət adlandırılması PC sürət adlandırılması
100 MHz DDR200 PC1600
133 MHz DDR266 PC2100
….. ….. …..
300 MHz DDR600 PC4800

DDR2 SDRAM

DDR2, DDR-in enerji sərfiyyatının azaldılması və bəzi xarakteristikalarının inkişaf etdirilməsi ilə əldə edilmişdir. Məlumatın giriş-çıxış sürəti iki dəfə artırılmışdır. DDR ilə uyğunluq təşkil etməyən 240 pin DIMM quruluşu təşkil edir.

DDR2 SDRAM-ların 4 sürət adlandırılması mövcuddur (saat sürəti, DDR I/O sürəti, DDR sürət adlandırılması, Pc sürət adlandırılması).

Saat sürəti x 2 = DDR I/O sürəti

DDR I/O sürəti x 2 = DDR sürət adlandırılması

DDR sürət adlandırılması x8 = PC sürət adlandırılması

Saat sürəti DDR I/O sürəti DDR sürət adlandırılması PC sürət adlandırılması
100 MHz 200 MHz DDR2-400 PC2-3200
200 MHz 400 MHz DDR2-800 PC2-6400
250 MHz 500 MHz DDR2-1000 PC2-8000

DDR3 SDRAM

Məlumatların giriş-çıxış sürəti DDR2-nin iki qatı qədər artırılmışdır. DDR2-də olduğu kimi DDR3 DIMM modulu da əvvəlkilərlə uyğunluq təşkil etmir. İnkişaf sadəcə sürətlə bağlı deyildir, daha az enerji sərfiyyatı da üstünlüklərindən biridir.

DDR3 SDRAM sürətlərinin də dörd növ adlandırılması vardır, ancaq aralarındakı əlaqə DDR2-dən bir az fərqlidir:

Saat sürəti x 4 = DDR I/O sürəti

DDR I/O sürəti x 2 = DDR sürət adlandırılması

DDR sürət adlandırılması x 8 = PC sürət adlandırılması

Saat sürəti DDR I/O sürəti DDR sürət adlandırılması PC sürət adlandırılması
100 MHz 400 MHz DDR3-800 PC3-6400
200 MHz 400 MHz DDR3-1600 PC3-12800

DDR texnologiyasının gələcəyi (DDR4DDR5):
İlk DDR4 RAM-ların 2133 MHz sürətində olması və 1.2 V gərginliyə sahib olacağı gözlənilir. Sonrakı versiyalarında isə sürətin 2667 MHz-ə qaldırılacağı və istifadə olunan gərginliyin 1.0 V-a düşəcəyi söylənilməkdədir. DDR4 RAM-ların ilk olaraq PC-lərdə, daha sonra da az enerji sərfiyyatının qazandırdığı avantajlarına görə notebook və tablelərdə də isatifadəsi gözlənilir.

Ram seçimi, RAM-larla bağlı xətalar və bu xətaların aradan qaldırılması yolları haqqında növbəti məqalələrin birində bəhs olunacaq.

Səs: +60. Bəyənilsin Zəifdir

Müəllif: Röyal Əmrahov

Şərhlər ( 7 )

    • Müşfiq Məmmədov / . Dərc edilib:A 18/02/2013 at 4:46 PM
      Səs: 0. Bəyənilsin Zəifdir

    Təşəkkürlər, məqalə üçün

    • ThxThx / . Dərc edilib:A 18/02/2013 at 7:49 PM
      Səs: +2. Bəyənilsin Zəifdir

    Gözəl məqalədir təşəkkür edirəm paylaşıma görə.
    Bir əlavə də mən edim.

    RAM-ın *CL-RCD-RP-RAS-RC* göstəriciləri nə qədər kiçik dəyərdə olsa o qədər də daha tez işləmə effekti verəcək bu.
    Bunlara timinglər də deyirlər.

    İkinci bir əlavə də edim:
    RAM-da çıxan nasazıqları tapmaq çox vaxtı çətin olur.Xüsusilə RANDOM BSOD(Blue screen of death) -larla
    müşayiət olunduqda.
    Bu hallarda *MEMTEST* vasitəsilə RAM-ları yoxlamağınız məsləhətdir.(Bir qədər uzun sürən proses olsa da problemin
    haradan qaynaqlandığını aydışlaşdırmağa çox kömək olur).

    • Niko87 / . Dərc edilib:A 18/02/2013 at 7:52 PM
      Səs: 0. Bəyənilsin Zəifdir

    Meqale chox deyerli idi. Teshekkurler

  1. Hər kəsə minnətdaram!

    • Dilqem / . Dərc edilib:A 02/04/2013 at 9:30 PM
      Səs: 0. Bəyənilsin Zəifdir

    cox maraqli meqaledir. isime cox yarayacaq. Tesekkur edirem! Minnetdaram!

  2. Bu məqalə sayəsində RAM haqqinda biliklərim dahada artdı.Həm sizə.Həm bu saytı yaradana.Həmdə Technet qrupu üzvlərinə coxsaqolun.Uqurlar

    • Qiymətləndirdiyiniz üçün Çox Sağolun. Yararlı olması sevindiricidir. Təşəkkürlər. 

Şərh yazın